اخص نيست ، بلكه رابطهء آنها رابطهء جزء و كل است . در چنين مواردى ، يا مجموع چند علم حقيقتى را يك علم واحد اعتبار كرده‌اند و نسبت اين علم اعتبارى اعم را با هريك از آن اجزا سنجيده‌اند يا بالعكس : هريك از اجزاى يك علم حقيقى را يك علم اعتبار كرده‌اند و نسبت كل را به اين اجزا سنجيده‌اند . در هرحال ، چه كلّ علم اعتبارى باشد و اجزا علم حقيقى و چه اجزا علوم اعتبارى باشند و كلّ علم حقيقى ، هميشه علم اخص جزء علم اعم است . در چنين مواردى اساسا ، جدايى و تباينى بين دو علم نيست تا يكى متوقف بر ديگرى و محتاج آن باشد . يك علم عينا خود جزء و بخشى از علم ديگر است . پس هيچگاه نمىتوان گفت كه علم اعم عهده‌دار اثبات موضوع يا ساير اصول موضوعهء علم اخص است ، زيرا علم اعم خود علم ديگرى غير از اخص نيست . اما گاهى دو علم متباين‌اند و آن‌دو را از آن جهت باهم مىسنجيم كه يكى عهده‌دار اثبات پاره‌اى از اصول موضوعهء علم ديگر است ؛ يعنى ، در حقيقت مسائل يكى متوقف بر مسائل ديگرى است ، زيرا اثبات موضوع يا ساير اصول موضوعهء يكى جزء مسائل ديگرى به‌شمار مىرود . در اين موارد ، به علمى كه متوقف و محتاج است « علم اسفل » و به علمى كه متوقّف عليه و محتاج اليه است « علم اعلى » مىگويند . با بيان فوق ، در مىيابيم كه رابطهء بين ساير علوم و فلسفهء اولى از نوع دوم است نه اول . پس اينكه ساير علوم نيازمند فلسفهء اولى هستند از اين جهت است كه فلسفه اولى عم اعلى است و ساير علوم اسفل‌اند ، نه از اين جهت كه فلسفهء اولى اعم است و ساير علوم اخص . فلسفهء اولى اعم از ساير علوم نيست ، زيرا ساير علوم جزئى از فلسفهء اولى به‌شمار نمىآيند . البته فلسفهء نظرى به معنايى كه قدما در نظر مىگرفتند نسبت به ساير علوم اعم است ، زيرا قدما همهء علوم نظرى را يك علم فرض مىكردند و نام « فلسفهء نظرى » را بر آن مىنهادند ، طبعا فلسفهء نظرى شامل فلسفهء اولى ، طبيعيات و رياضيات مىشده است ؛ بنابراين هريك از اين علوم - فلسفهء اولى ، رياضيات و طبيعيات - جزئى از فلسفهء نظرى به‌شمار مىآمده‌اند . ازاين‌رو ، فلسفهء نظرى اعم و ساير علوم اخص بوده‌اند . اما در مورد فلسفهء اولى اين سخن درست نيست . خلاصهء كلام اينكه اولا ، اين سخن كه فلسفهء اولى اعم از ساير علوم است ، چون موضوعش اعم است ، فى حد نفسه سخن نادرستى است و ثانيا ، به فرض صحت ، دليل بر آن نيست كه ساير علوم محتاج فلسفهء اولى هستند .